Omballingen

 

De Bogt fen Gun

n ’e twadde helte fan ’e sechstiger jierren wie der ris in Fryskliterre happening yn De Bogt fen Gun te Frjentsjer, dr’t ik foar tnoege wie. Dr haw ik Josse en Meindert kennen leard. Doe’t wy lder waarden, hienen wy fan dy wylde bosken burd, mar doe hienen wy alle trije in kreas byskeard en byknipt streekje burd om ’e kaken. Fan dy jn heucht my neat mear, allinnich dat Meindert my nei Gau riden hat. Meindert hie wat drank op en om’t er bang wie dat er oanholden wurde koe troch de plysje, spuite er him in pipermuntspray yn ’e mle.
Dy jn haw ik myn groep en myn generaasje fn, in ploech skriuwers dy’t letter hld en foarm krigen hat yn en om Trotwaer en de Koperative Utjowerij. Dat hat tige wichtich foar my west, ik bin gjin wrotter op mysels en foar mysels, ik haw ferlet fan respons. By it publyk haw ik de earste tritich jier fan myn skriuwerskip gjin poat oan ’e grn krigen, namste belangriker wie it dat ik in literre freonernte hie dr’t ik my yn ths fielde. It dwaande
wzen fan oaren stimulearret my om ek wer te skriuwen.
Dat jildt yn it algemeen, mar soms ek heel direkt oanwiisber. De Wuttelhaven del hat my oantrune om myn Reade Bwarre f te meitsjen, mar lyksa hat Shit my mar lek fan Meindert Bylsma tige ynspire
arjend wurke. Doe’t ik dat boek lzen hie, krige ik ek wer nocht om wat geks te meitsjen. Dat is Sinleas geweld wurden. De boeken hawwe neat faninoar, mar fan Meindert syn boek is lykwols in stimulns tgien. Ik hingje frij sterk f fan it literre klimaat. As dat deadsk en skrousk is, kom ik ta neat. Mar as it allegearre drokte en beweech is, krij ik ek nocht om in sint yn it ponkje te dwaan.

Josse de Haan seit dat wy trijen inoar al earder moete hienen yn Koartehimmen. Dat sil dan wol wier wze, mar foar my is yn De Bogt de fonk oersprongen. Foar myn subjektyf belibjen it echte begjin.
De Bogt fen Gun is no de ‘stamkroech’ fan Utjouwerij Venus wurden. Dat docht my deugd. Begjin en ein gripe yninoar.

 

Ien fan ’e snoadste dingen dy’t ik yn myn libben dien haw, is dat ik yn Snits in typekursus folge ha. Dr ha ik al myn libben in grut plesier fan hn. Ik haw neityd noch heel lang mei de hn de earste ferzje fan teksten skreaun en dy drnei oertikke. Snt ik yn 1985 of 1986 in kompjter oantgd ha, skriuw ik neat mear mei de hn en alle eardere ferzjes smyt ik wei. Dat sil it FLMD wol tige nei ’t sin wze, se hawwe dr al doazen fol rotsoai fan my.

Wy wienen as leden fan ’e Koperative Utjowerij oan it boeksuteljen yn Arum. Ik hie dr in almachtigen tsjinsin yn, ik kin net ferkeapje. Mar hawar, ik stie by in ld wiif yn ’e keamer myn waar oan te priizgjen mar se woe der net oan. By einsluten wiisde ik har op in boek fan Trinus Riemersma, in jong skriuwer dy’t nochal opgong makke hie. Oe nee! Dr moast se neat fan ha! Fan dy fint woe se gjin boek lze, dat wie sa’n rare skriuwer! No, ikke wol, sei de dochter fan in jier of fiifentwintich-tritich. En se kocht in boek fan my. Ik soe dat frommes, dat no ek wol tsjin ’e santich rinne sil, noch wolris moete wolle en har in grouwe tt op ’e bek jaan.

 

De lzers

e resinsjes fan Fabryk wienen net fwizend, ek net dy dy’t Tiny Mulder skreaun hie foar it Friesch Dagblad, mar dy’t noait ferskynd is. De redaksje fan it Friesch Dagblad wie fl op it boek tsjin, mar dat wie eigentlik wol aardich, dat joech in heel soad publisiteit. It grutte publyk hat it boek preaun en tspuid. As dy publyksreaksje bleaun wie by it distnsjenimmen fan in literr wurk, hie it hinnebruie mocht. Mar yn it ferfolch fan de feroardeling fan myn boek waard ik persona non grata yn Frysln en dat wie net noflik. It is my destiids raar fflen dat minsken dy’t sizze op te kommen foar eare en deugd, in oar sa ferwdzje kinne. Ik haw in planke foar myn kop en in planke oer myn siel spikere en ik haw it ferneard. Myn earste frou hat godtank altyd efter myn skriuwerij stien, hoewol’t de smearlappen net te goed wienen om har it fjoer oan 'e skinen te lizzen: Wat tinke jo no fan 'e boeken fan jo man?
Dat is no allegearre foarby en fergetten. ‘Men moat ek ferjitte, want wa kin libje dy't net ferjit? Mar t en troch moat der ien wze dy't betinkt...’ Fan wa’t dat (oarspronklik Dtske) sitaat - dat grif op folle slimmer dingen betrekking hat - is, wit ik net mear. Ik haw it ek meastepart fergetten, of fuorttreaun, mar foar de skiednis fan ’e Fryske literatuer is it needsaaklik soks te memorearjen: de jierren sechstich, doe’t de lde garde him opmakke om ‘it fatsoen’ te ferdigenjen, wienen in ferskriklike tiid foar elk dy’t wat oars en wat nijs woe. Wat is Bauke de Jong, dy’t de stomme, want antysemitysk-eagjende teksten fan E. B. Folkertsma op it harspit naam, ek net troch de stront helle. De lde garde sleat de rigen, naam syn idoalen yn beskerming en trape nei de jongerein.
Se lizze no allegearre yn it grf of stjonke nei de lodde. En dat is moai. Ik hoopje dat se ferrotte en fergien binne foar’t ik yn ’e modder kom.
Ik ha jierrenlang in smoarge skriuwer, in goare skriuwer en wit ik wat allegearre west. En sjochdr, nei De Reade Bwarre bin ik ynienen in salonfhige skriuwer en sels in grut skriuwer! Ik krij no brieven fan lde wiven dy’t har ld kearel stikken foarlze t ’e Bwarre en och wat moai allegearre. En wr wienen jo fiifentritich jier lyn, tink ik dan. Earst krusigje him en dan hosannah, ja-ja, jim sykje mar moai in oare messias!

 

 

 

Hollnske suksessen en debakels

abryk en Minskrotten waarden yn it Hollnsk oerset, respektivelik as Fabriek (1965) en De verwoesting van Leeuwarden (1968). De oersetter wie Rudy Boltendal, destiids redakteur fan 'e Friese Koerier. De boeken ferskynden by Van Ditmar te Amsterdam (nt: Nijgh en van Ditmar). Dat bedriuw hold him it meast dwaande mei de ymport fan boeken, mar it woe ek werris wat mei syn eigen fns dwaan. Om net skriuwers fan oare tjouwers f te snobjen, moast Van Ditmar it fjild yn om nije skriuwers dy't har noch net oan in (Hollnske) tjouwer bn hienen. Sa kaam er by de Fryske literatuer en by myn boeken telne. De boeken waarden troch de Hollnske kritisy goed ntfongen, op it FLMD sille grif in heel soad knipsels te finen wze mei priizgjende wurden. Mar it Hollnske pblyk woe de boeken net keapje: Frysk, dat kin neat wze, dat hoecht men net iens te hifkjen, dat kin men sa wol witte. Fan beide boeken binne in twatzen ferkocht en de rest is ferramsjt. Sneu foar Van Ditmar.
Yn 2002 soe it nochris heve. De Geus fan Breda ferklearre him ree om Nei de klap yn oersetting t te jaan. It wie Teake Oppewal einliken slagge om de lju oer de streep te lken. In ekstra subsydzje fan de Provinsje Frysln die de rest.
It boek hat lang net safolle omtinken krigen as dy earste oersettingen. Der bin nammers ek lang safolle kranten net mear, liket my ta. De resinsjes wienen net min, mar dat wie de ferkeap wol. De Geus hat my it restant foar sliterspriis oanbean. Mar wat moat ik dermei? Wy ha sintrale ferwaarming.
Dit sil myn lste oersetting wol wze.

 

 

 

 

 


Sjoch foar oare Omballingen


ALTYD TPOEPT
LITERATUER EN LITERATUERWITTENSKIP
MEN LEART IT NOAIT